از تو مي‌پرسند

به نام خدا

 

انتخاب سوژه، طراحي پرسش و مصاحبه خبرنگاران با افراد مختلف حول آن سؤال كار متعارفي است كه معمولاً توسط خبرگزاري‌ها و بعضاً ساير رسانه‌ها انجام مي‌گيرد. اگرچه اين كار در ظاهر به‌منظور اطلاع‌رساني انجام مي‌گيرد، ولي بدون ترديد طراحان پرسش‌ها اهداف ديگري را نيز دنبال مي‌كنند. از جمله اين اهداف مي‌توان به موارد زير اشاره كرد:

 

·         پرسشي را مطرح مي‌كنند، تا پرسش‌هاي ديگري مطرح نشود.

·         پرسشي را مطرح مي‌كنند، براي اين‌كه مجاز به طرح پرسش‌هاي ديگري نيستند.

·         پرسشي را مطرح مي‌كنند، تا توجه افكار عمومي را از مسئله يا مسائل مهمي منحرف كنند.

·         پرسشي را مطرح مي‌كنند، تا در اردوگاه رقيب جنگ رواني راه بياندازند.

·         ...

 

چنين شگردي در گذشته نيز معمول بوده است. در قرآن مجيد، در اواسط سوره بقره كه موضوع مهم تجاوز به حقوق عامه مردم و رشوه دادن به قضات براي مشروع كردن اين تجاوز مورد بحث است، به يك‌باره به اين سؤال بي‌ربط بر مي‌خوريم كه:  “يسئلونك عن الاهله (اي پيامبر از تو درباره هلال‌ها مي‌پرسند)”. بيشتر مفسرين گفته‌اند كه اين پرسش براي منحرف كردن پيامبر از بحث اصلي مطرح شده است. قاعدتاً انتظار پرسش‌كننده، كه احتمالاً از مخاطبين موضوع مورد بحث بوده است، اين بوده كه پيامبر وارد بحث علمي رابطه بين خورشيد و زمين و ماه و نحوه به وجود آمدن هلال‌ها شود، و موضوع اصلي نيمه‌تمام مانده به فراموشي سپرده شود. از طرف خداوند وحي مي‌رسد كه: “قل هي مواقيت للناس و الحج (بگو اين هلال‌ها گاه‌شماري براي مردم و مراسم حج است)”، و بعد موضوع بحث اصلي ادامه مي‌يابد.

 

چندي پيش خبرنگار يكي از خبرگزاري‌ها با من تماس گرفت و درباره راديكال‌هاي جبهه دوم خرداد سؤال كرد. در چند روز اخير نيز برخي خبرگزاري‌ها موضوع پرچم‌دار اصلاحات را به عنوان سوژه انتخاب كرده‌اند. در شرايطي كه موضوع انتخابات سالم، قانوني و آزاد، چالش ردصلاحيت‌ها، واگذار شدن اجراي انتخابات به نظاميان، و مسائل بسيار ديگري در رأس پرسش‌ها و دغدغه‌ها قرار دارد، آيا پرسش‌هايي از جنس پرسش‌هاي فوق سؤال درباره “اهله” نيست؟ در پاسخ اين پرسش‌ها بايد يكي از اين دو روش را برگزيد، يا بايد پاسخ داد كه اين سؤالات گاه‌شماري هستند كه نزديك شدن ايام انتخابات و نگراني برخي را از نتايج آن نشان مي‌دهند، يا مشابه آن فقيه درباري كه در پاسخ ناصرالدين شاه گفته بود: “دامن شرع انور وسيع است، تا نظر قبله عالم چه باشد”، بايد جواب داد كه دامنه تحليل گسترده است، هرچه شما بفرماييد همان درست است.